ทำอย่างไรเมื่อต้องสำรวจแนวท่อระบายน้ำใต้ดินให้ได้สโลปที่ถูกต้อง

ทำอย่างไรเมื่อต้องสำรวจแนวท่อระบายน้ำใต้ดินให้ได้สโลปที่ถูกต้อง

การควบคุมลาดเอียงหรือ "สโลป (Slope)" ของท่อระบายน้ำใต้ดิน ถือเป็นเรื่องที่วิศวกรและช่างสำรวจต้องใส่ใจเป็นพิเศษ เพราะระบบระบายน้ำใต้ดินส่วนใหญ่จะอาศัยแรงโน้มถ่วง (Gravity Flow) ในการไหลของน้ำ หากวางท่อสโลปไม่ได้ตามมาตรฐาน น้ำจะไม่ไหล เกิดการตกตะกอนสะสม และนำไปสู่ปัญหากระแสน้ำไหลย้อนกลับหรือท่ออุดตันในที่สุด บทความนี้จะแนะนำขั้นตอนปฏิบัติและเทคนิคการทำงานสำรวจเพื่อให้ได้แนวท่อและสโลปที่ถูกต้องแม่นยำตั้งแต่เริ่มขุดดินจนถึงวางท่อสำเร็จ

เครื่องมือสำรวจที่จำเป็นสำหรับการวางสโลปท่อ
กล้องระดับ (Auto Level) หรือกล้องวัดมุม (Total Station): เครื่องมือหลักในการตรวจสอบระดับความสูงคงที่
กล้องเลเซอร์วางท่อ (Pipe Laser): เครื่องมือยอดนิยมของช่างยุคใหม่ สามารถยิงแสงเลเซอร์สีแดงหรือเขียวออกเป็นเปอร์เซ็นต์สโลปที่ต้องการเข้าไปในท่อได้โดยตรง
สต๊าฟเกจ (Staff Gauge) หรือไม้ระดับ
โครงนั่งร้านอ้างอิงและเชือกเอ็น (Batter Boards)

ขั้นตอนการสำรวจและควบคุมสโลปท่อระบายน้ำ
1. คำนวณความสูงและเปอร์เซ็นต์สโลป (Calculation)
ก่อนลงมือขุด ต้องตรวจสอบแบบแปลนเพื่อหาค่าระดับความสูงที่จุดเริ่มต้น (Invert Elevation: IE ต้นทาง) และจุดปลายทาง (IE ปลายทาง) จากนั้นคำนวณหาสโลปที่ต้องใช้

ตัวอย่าง: มาตรฐานท่อระบายน้ำทั่วไปมักกำหนดสโลปอยู่ที่ 1:100 (หมายความว่า ระยะทางยาวทุกๆ 100 เมตร ระดับท่อต้องลาดลง 1 เมตร หรือ ยาว 1 เมตร ท่อต่ำลง 1 เซนติเมตร) หรือ 1:200 ตามขนาดท่อและปริมาณน้ำ

2. การสร้างเส้นอ้างอิงแนวและระดับ (Setting Out)
การติดตั้งผังนั่งร้านข้ามร่องขุด (Batter Boards): ทำการตอกหลักไม้คร่อมร่องที่จะขุดเป็นระยะๆ (เช่น ทุกๆ 10-15 เมตร)
ขึงเชือกเอ็นบอกแนวและระดับ: ใช้กล้องระดับยิงกำหนดความสูงบนผังไม้ แล้วขึงเชือกเอ็นให้ขนานกับสโลปของท้องท่อที่คำนวณไว้ เชือกเส้นนี้จะทำหน้าที่เป็น "แนวระนาบสโลปจำลอง" ที่อยู่เหนือดิน ทำให้ช่างขุดและช่างวางท่อสามารถวัดระยะดิ่งลงไปเช็กได้ตลอดเวลา

3. การควบคุมระดับชั้นดินขุด (Trench Excavation)
ในขณะที่รถแบคโฮทำการขุดร่อง ช่างสำรวจต้องใช้ไม้ที (Travelling Rod หรือ Story Pole) ที่ตัดความยาวพอดีกับระยะจากเชือกเอ็นถึงท้องท่อ ลงไปทาบเพื่อเช็กว่าขุดลึกได้ระดับหรือยัง
การคุมระดับดินขุดไม่ให้ลึกเกินไป (Over-excavation) เป็นสิ่งสำคัญมาก เพราะหากขุดลึกเกินแล้วถมดินกลับ ดินที่ถมใหม่ใต้ท้องท่ออาจเกิดการทรุดตัวในภายหลังและทำให้ท่อแอ่นตัวจนเสียสโลป

4. การวางท่อด้วยกล้องเลเซอร์ (Using Pipe Laser)
สำหรับงานที่ต้องการความเป๊ะและรวดเร็วสูงสุด การใช้ Pipe Laser จะช่วยลดขั้นตอนการขึงเชือกเอ็นลงได้มาก

ตั้งกล้องเลเซอร์ไว้ที่บ่อพัก (Manhole) ต้นทาง จากนั้นป้อนค่าเปอร์เซ็นต์สโลปที่ต้องการเข้าไปในตัวเครื่อง (เช่น -1.00%)
ตัวกล้องจะยิงแสงเลเซอร์แนวตรงผ่านเข้าไปในท่อระบายน้ำ
ช่างที่อยู่ปลายท่อฝั่งตรงข้ามเพียงแค่ถือเป้าเครื่องหมาย (Target Card) ใส่เข้าไปในท่อ หากแสงเลเซอร์ส่องตรงจุดศูนย์กลางเป้าพอดี แสดงว่าท่อนั้นได้แนวและสโลปที่ถูกต้อง 100%

ข้อควรระวังหน้างาน
ระวังท่อลอยตัว: ในพื้นที่ที่มีน้ำใต้ดินสูง ท่อระบายน้ำ (โดยเฉพาะท่อ HDPE หรือท่อพลาสติก) อาจลอยตัวขึ้นมาหลังจากวางเสร็จ ทำให้สโลปเพี้ยน ต้องรีบทำการลงทรายหยาบหรือเทคอนกรีตรัดท่อให้แน่นหนา
การทรุดตัวของบ่อพัก: บ่อพักคอนกรีตสำเร็จรูป (Manhole) มีน้ำหนักมาก หากฐานรากของบ่อพักไม่แข็งแรง บ่ออาจทรุดตัวและดึงให้ปลายท่อระบายน้ำทรุดตาม จนทำให้เกิดสโลปย้อนกลับ (Reverse Slope)