ทำไมการเก็บกล้องสำรวจในห้องแอร์เย็นฉ่ำ แล้วเอาออกไปลุยแดดทันที ถึงทำให้กล้อง "ช็อก"?

ทำไมการเก็บกล้องสำรวจในห้องแอร์เย็นฉ่ำ แล้วเอาออกไปลุยแดดทันที ถึงทำให้กล้อง "ช็อก"?
กล้องสำรวจ (Total Station, Theodolite หรือกล้องระดับ) ที่เราใช้ในการทำงานก็มีอาการ "ช็อก" ไม่ต่างกัน เพียงแต่ความเสียหายของมันไม่ได้แสดงออกด้วยการเป็นลมเหมือนคน แต่มาในรูปแบบของ "ฝ้าไอน้ำ" และ "ค่าความคลาดเคลื่อน" ที่อาจทำเอาเม็ดเงินในกระเป๋าเราวูบได้ง่ายๆ
และนี่คือเหตุผลทางวิทยาศาสตร์ว่าทำไมการนำกล้องจากห้องแอร์ออกไปลุยแดดทันที ถึงทำให้กล้องช็อก

1. ปรากฏการณ์ "จุดน้ำค้าง" (Dew Point) ศัตรูเงียบของแผงวงจร
เมื่อเราเก็บกล้องไว้ในห้องแอร์เย็นๆ ตัวกล้องและชิ้นส่วนโลหะภายในจะอมความเย็นเอาไว้จนอุณหภูมิต่ำลง พอเรายกกล้องตัวนี้ออกไปเจออากาศภายนอกที่ร้อนและมีความชื้นสูง (โดยเฉพาะสภาพอากาศเมืองไทย) อากาศร้อนรอบๆ ตัวกล้องจะเย็นลงอย่างรวดเร็วเมื่อสัมผัสกับผิวกล้องที่เย็นเจี๊ยบ

ผลก็คือ ความชื้นในอากาศจะควบแน่นกลายเป็นหยดน้ำ เกาะอยู่ตามเลนส์ และที่ร้ายแรงที่สุดคือเข้าไปเกาะอยู่บนแผงวงจรอิเล็กทรอนิกส์ภายในตัวกล้อง ทำให้เกิดไฟฟ้าลัดวงจร หรือเกิดสนิมกัดกร่อนภายในที่คุณมองไม่เห็นจากภายนอก

2. เลนส์ขึ้นฝ้า หน้าจอขึ้นละออง
อาการช็อกที่เห็นชัดที่สุดด้วยตาเปล่าคือ "ฝ้า" ที่ขึ้นบนชิ้นเลนส์และหน้าจอแสดงผลชวนให้หงุดหงิด ฝ้าเหล่านี้ไม่ได้เกาะอยู่แค่ข้างนอกที่คุณเช็ดออกได้นะครับ แต่มันมักจะเข้าไปเกาะอยู่ที่ เนื้อเลนส์ชิ้นใน ซึ่งถ้าปล่อยให้เกิดขึ้นบ่อยๆ ความชื้นสะสมนี้จะกลายเป็นแหล่งเพาะพันธุ์อย่างดีของ "เชื้อรา" ที่จะมากัดกินสารเคลือบเลนส์ (Coating) จนพังพินาศในที่สุด

3. โลหะขยายตัวไม่เท่ากัน ส่งผลต่อความแม่นยำ (Calibration)
กล้องสำรวจเป็นเครื่องมือวัดที่มีความละเอียดสูงมาก (ระดับฟิลิปดา หรือมิลลิเมตร) ชิ้นส่วนภายในประกอบด้วยโลหะ แก้ว และพลาสติกหลายชนิด ซึ่งวัสดุแต่ละชนิดมี สัมประสิทธิ์การขยายตัวเมื่อได้รับความร้อนไม่เท่ากัน

การที่อุณหภูมิเปลี่ยนจากเย็นจัดไปร้อนจัดในทันที (Thermal Shock) จะทำให้ชิ้นส่วนต่างๆ ขยายตัวอย่างรวดเร็วและไม่พร้อมกัน ส่งผลให้ระบบชดเชยค่า (Compensator) หรือแกนสายตาของกล้องเกิดความคลาดเคลื่อน (Error) ชนิดที่ว่าส่องวัดค่าอะไรก็เพี้ยนไปหมด

เกรดความรู้: กล้องสำรวจส่วนใหญ่มีระบบอิเล็กทรอนิกส์ที่ไวต่ออุณหภูมิ หากกล้องยังปรับอุณหภูมิเข้ากับสภาพแวดล้อมไม่ได้ ค่าความถูกต้องของมุมและระยะทางที่อ่านได้จะมีความผันผวนสูงมาก

วิธีป้องกันไม่ให้กล้อง "ช็อก" ทำอย่างไร?
ถ้าจำเป็นต้องเก็บกล้องไว้ในห้องแอร์ หรือขนย้ายด้วยรถยนต์ที่เปิดแอร์เย็นฉ่ำ มีกฎเหล็ก 3 ข้อที่ควรทำเพื่อยืดอายุการใช้งานครับ:

อย่าเพิ่งเปิดกระเป๋ากล้องทันที: เมื่อถึงหน้างาน ให้วางกระเป๋าใส่กล้อง (ที่ปิดสนิท) ไว้ในร่ม ณ อุณหภูมิภายนอกก่อนอย่างน้อย 15-30 นาที เพื่อให้ตัวกระเป๋าทำหน้าที่เป็นฉนวน ค่อยๆ ปรับอุณหภูมิภายในให้ใกล้เคียงกับอากาศภายนอกอย่างช้าๆ

ใช้ซองกันชื้น (Silica Gel): ใส่ซองกันชื้นไว้ในกระเป๋ากล้องเสมอ เพื่อช่วยดูดซับความชื้นที่อาจเกิดขึ้นระหว่างการปรับอุณหภูมิ

ตั้งกล้องทิ้งไว้ก่อนใช้งาน: หลังจากนำกล้องออกจากกระเป๋าแล้ว อย่าเพิ่งรีบเปิดเครื่องทำงาน ให้ตั้งกล้องทิ้งไว้ในร่มสักพัก เพื่อให้อุณหภูมิของชิ้นส่วนภายใน
เสถียร (Thermal Equilibrium) แล้วจึงค่อยทำการเซ็ตเครื่องและคาลิเบรตใช้งาน
การสละเวลาเพียงไม่กี่นาทีให้กล้องได้ "ปรับตัว" จะช่วยเซฟทั้งความแม่นยำของงาน และเซฟเงินในกระเป๋าจากค่าซ่อมกล้องหลักหมื่นหลักแสนได้อย่างแน่นอน