10 เทคนิคทำ Two-Peg Test กล้องระดับให้ผ่านมาตรฐาน ISO 17123-2
Two-Peg Test เป็นมาตรฐานทองคำในการตรวจสอบความถูกต้องของแนวเล็ง (Line of Sight) ของกล้องระดับอัตโนมัติ (Auto Level) ก่อนเริ่มงานสำรวจถ่ายระดับ ไม่ว่าจะเป็น Differential Leveling, Profile Leveling หรืองาน Stake Out งานก่อสร้าง การทำ Two-Peg Test ที่ไม่ถูกต้องส่งผลให้ค่าสัมประสิทธิ์ Collimation Error (i) ที่คำนวณได้ผิดพลาด และนำไปสู่การสะสมความคลาดเคลื่อนตามระยะอย่างต่อเนื่อง ตามมาตรฐาน ISO 17123-2 (Field Procedures for Testing Geodetic and Surveying Instruments — Levels) ค่า Collimation Error i ที่ยอมรับได้สำหรับงานก่อสร้างทั่วไปคือไม่เกิน 20" (10 mm/100 m) บทความนี้รวบรวม 10 เทคนิคที่ช่างสำรวจมืออาชีพใช้เพิ่มความน่าเชื่อถือของผลทดสอบ
- เลือกพื้นที่ทดสอบที่เรียบและยาวเพียงพอ
- ระยะระหว่างหมุด A และ B ควรอยู่ที่ 60 m พอดี เพื่อให้กล้องตั้งที่จุดกึ่งกลาง C1 ห่างไม้สต๊าฟด้านละ 30 m ในรอบที่ 1 และเลื่อนไปอีก 30 m จากหมุดใดหมุดหนึ่งในรอบที่ 2 พื้นที่ควรเป็นพื้นราบเรียบสม่ำเสมอ ไม่ผ่านบ่อหรือเนิน เพื่อหลีกเลี่ยง Refraction Gradient ที่ต่างกันสองด้าน ข้อควรระวัง คือ ห้ามทำบนถนนยางมะตอยร้อนกลางแดด เพราะ Heat Shimmer จากผิวจะทำให้อ่านค่าไม้สต๊าฟแกว่ง 2-3 mm
2. ใช้ไม้สต๊าฟคู่เดียวกันทั้งสองหมุด
ความผิดพลาดของศูนย์ไม้สต๊าฟ (Staff Zero Error) แต่ละต้นไม่เท่ากัน หากใช้ไม้คู่ที่ต่างกันจะทำให้ผลทดสอบรวม Staff Bias เข้าไป วิธีแก้คือใช้ไม้ต้นเดียวสลับยืนทั้งสองหมุด หรือถ้าใช้สองต้น ต้องสลับซ้าย-ขวาในรอบที่ 2 เพื่อให้ความผิดพลาดของไม้หักล้างกัน (Self-Cancelling)
3. ตรวจ Circular Bubble ก่อนทุกครั้งที่อ่านค่า
แม้ Auto Level จะมี Compensator แต่ Range ของ Compensator มีขีดจำกัด (โดยทั่วไป ±10' ถึง ±15') หาก Bubble หลุดเกินช่วงนี้จะทำให้ Compensator ทำงานไม่สมบูรณ์ ค่าที่อ่านได้จะมี Systematic Error วิธีปฏิบัติคือ เซ็นเตอร์ Bubble ใหม่ทุกครั้งก่อนยิงไม้แต่ละด้าน Tolerance คือ Bubble ต้องอยู่ในวงในของ Circular Vial
4. ปิด Parallax อย่างเข้มงวด
ปรับ Reticle Focus ให้เส้นเล็งคมชัดบนฉากท้องฟ้าก่อน จากนั้นโฟกัสภาพไม้สต๊าฟ ทดสอบโดยขยับสายตาเล็กน้อย ถ้าเส้นเล็งเคลื่อนเทียบกับไม้สต๊าฟแสดงว่ายังมี Parallax วิธีนี้ลด Reading Error ได้ 0.5-1 mm ต่อรอบ ซึ่งเป็นจำนวนมากเมื่อเทียบกับ Tolerance ของการทดสอบ
5. อ่านสามเส้นเล็ง (Three-Wire Reading)
แทนที่จะอ่านเฉพาะเส้นกลาง ให้อ่านเส้น Upper, Middle, Lower แล้วเช็คว่า Mean = (U+L)/2 ต่างจาก M ไม่เกิน 2 mm หากเกินแสดงว่าอ่านผิดหรือไม้สต๊าฟไม่ตั้งฉาก เทคนิคนี้ช่วยให้จับ Reading Error ได้ทันทีก่อนเก็บข้อมูล
6. ใช้สูตรคำนวณค่า Collimation Error ที่ถูกต้อง
สูตรพื้นฐาน i = ((a1 − b1) − (a2 − b2)) / D × ρ" เมื่อ a1, b1 คือค่าอ่านไม้สต๊าฟ A, B ในรอบ 1 (C1 จุดกลาง) a2, b2 ในรอบ 2 (C2 จุดเลื่อน) D คือระยะที่เลื่อนกล้องระหว่างรอบ 2 (ปกติ 30 m) และ ρ" = 206265 (วินาทีต่อเรเดียน) หากค่า i เกิน 20" ต้องส่งกล้องสอบเทียบทันที
7. ทำการทดสอบในช่วงเวลาที่อากาศเสถียร
เวลาที่เหมาะสมคือ 1-2 ชั่วโมงหลังพระอาทิตย์ขึ้น หรือ 1 ชั่วโมงก่อนพระอาทิตย์ตก ช่วงเวลานี้ Refraction Gradient ในแนวดิ่งต่ำที่สุด ตามข้อแนะนำใน USACE EM 1110-1-1005 หลีกเลี่ยงกลางวันเที่ยงที่อุณหภูมิผิวพื้น vs อากาศต่างกันเกิน 15°C
8. ทำซ้ำอย่างน้อย 3 ชุด (Sets)
ISO 17123-2 ระบุให้ทำชุดละ 2 รอบ ต่ออย่างน้อย 3 ชุด หาค่าเฉลี่ยและ Standard Deviation หาก Std. Dev. ของ i ระหว่างชุดเกิน 5" แสดงว่าเงื่อนไขการทำงานไม่นิ่งพอ ต้องทำใหม่ในวันอื่น
9. บันทึกอุณหภูมิและความชื้นทุกชุด
แม้ Auto Level จะไม่ใช้ EDM แต่อุณหภูมิยังส่งผลต่อ Compensator (Mechanical Damping) และความแน่นอนของไม้สต๊าฟ Invar ในงาน Precise Level บันทึกข้อมูลพร้อมเวลาทำการทดสอบช่วยให้ trace กลับไปยังสาเหตุได้หากผลผิดปกติในอนาคต
10. ปรับ Reticle ตามค่าที่ได้ถ้าจำเป็น
หากค่า i เกิน Tolerance ของผู้ผลิต (ส่วนใหญ่ 10"-20" สำหรับ Auto Level งานก่อสร้าง) วิธีแก้คือใช้สกรูปรับ Reticle Crosshair บนกล้องเพื่อชดเชย โดยขยับเส้นเล็งให้ตรงกับค่าอ่านที่ควรเป็นบนไม้สต๊าฟ B ในรอบ 2 หากกล้องไม่มีสกรูปรับ Reticle หรือผู้ใช้ไม่มีประสบการณ์ ควรส่งร้านให้ช่างผู้เชี่ยวชาญดำเนินการ
